Boeken
Speeldrift (2004) Van Juli Zeh
Romans
451 pagina's
De veertienjarige Ada, hoogbegaafd en barstend van zelfvertrouwen, is de nieuwe leerling op een gymnasium in Bonn. Ze is een vreemde eend in de bijt: haar leraren is ze in intellectueel opzicht de baas en haar medescholieren zijn haar te dom, te burgerlijk, te kinderlijk en te saai. Alleen Alev, met wie ze een pact sluit, kan door de beugel. Ze besluiten samen iedere vorm van compassie en sympathie uit hun dagelijks leven te bannen en hun gedrag zo onvoorspelbaar mogelijk te maken. Het belangrijkste slachtoffer van hun 'spel' is Smutek, een jonge Poolse leraar, die zich aanvankelijk nauwelijks verweren kan. Maar Smutek neemt wraak, en wat als een schijnbaar onschuldig spelletje begon, eindigt in een drama.
Uitgever: AnthosISBN: 9789041412058
Toegevoegd door prowisorio
Stem hier:
4,20 / 10 stemmen
4,20 / 10 stemmen
Reacties
misslizard,
5 / 5
Een boek dat me nog langere tijd bezig zal houden: verontrustend, soms grappig, maar ook soms zeer zwart, cynisch, nihilistisch....of wellicht: post-nihilistisch, zoals de hoofdpersonen zouden zeggen.
Wat is waarheid? Wat is moraal? Wat is goed en kwaad en wie bepaalt dat? Hoe staat de autonomie van het individu ten opzichte van de maatschappij? Wie bepaalt de regels en is daarmee gezegd dat die regels ook rechtvaardig zijn, zover rechtvaardigheid bestaat?
Allemaal vragen die al spelen zolang de mens bestaat, maar die steeds actueler worden, steeds harder worden gesteld en steeds cynischer worden benaderd. Na grote gebeurtenissen komen dit soort vragen sterker terug en proberen mensen nieuwe antwoorden te bedenken. Ook het antwoord dat het allemaal geen zin heeft en niets uitmaakt is naar mijn mening een antwoord.
Het verhaal en de ideeën erachter roepen meer vragen op dan ze beantwoorden.
Een confronterend boek met een kritische blik naar de huidige maatschappij, zonder te oordelen en een moraal op te leggen, maar dat je wel laat nadenken. Wat dat betreft heeft de schrijfster zich gehouden aan de ideeën die in deze roman gepresenteerd worden.
Het verhaal is goed geschreven en is zeer sterk opgebouwd. Ik ga zeker meer van haar lezen.
MeldenSandra ,
4 / 5
Een verhaal wat enorm veel indruk op me heeft achtergelaten en waarvoor ik toch wel enkele dagen nodig had om het geheel een beetje te laten wegebben voordat ik weer een ander leesboek van de plank kon pakken. Vele pagina's heb ik zelfs tot twee keer toe gelezen om het allemaal wat beter tot me te laten doordringen. Zeh gaf me met dit verhaal stof tot nadenken en het bleef nog dagen in mijn hoofd zingen. 
Meldensini,
5 / 5
Speeldrift is een volkomen grillig, weerbarstig en tegendraads boek, en juist daardoor m.i. ook heel origineel en prachtig. De hoofdpersoon is de veertienjarige Ada, hoogbegaafd en onaangepast, die een soort pact sluit met de wat oudere puber Alev. Ze vatten de werkelijkheid op als een spel, en als niets meer dan dat: het verhaal speelt na 11 september, tijdens de (met allerlei leugens omgeven) inval in Irak, en alle waarheden, waarden en normen lijken hun zin verloren te hebben. En daar komen geen nieuwe waarheden voor in de plaats. Vandaar dus dat Ada en Alev zich overgeven aan een nihilistisch spel, met hun omgeving als speelbord en hun medemensen als schaakstukken. Ze geloven alleen nog in het spel, niet in een moraal of hogere waarheid.
Er wordt veel gefilosofeerd in dit boek. Zo wordt er veel verwezen naar Musils Der Mann ohne Eigenschaften, en Ada vereenzelvigt zich zelfs met de hoofdpersoon van die roman, Ulrich. Veelzeggend: ook de roman van Musil speelt in een periode waarin alle waarden en normen wankelen, namelijk het Oostenrijkse rijk van vlak voor WO I. Ulrich besluit de hele wereld te bekijken als een gedachte-experiment, als een reeks van mogelijkheden i.p.v. werkelijkheden, als een per definitie onafgerond ‘geheel’, als iets waarmee men moet spelen. Ada doet dat ook, en komt samen met Alev tot soms heel tegendraadse conclusies. Daarbij wordt ook Nietzsche vaak aangehaald, die immers zei dat God dood was. Maar Nietzsche bepleitte ook een ‘amor fati’ voor het 'Weltspiel': we moesten volgens hem de grillige ongewisheid van de werkelijkheid omarmen en liefhebben. Zoals Musil ook streefde naar een ‘glasheldere mystiek’ en een ‘andere toestand’, naar een glimp van ‘iets’ aan gene zijde van onze conventies en referentiekaders.
Dat nu is er bij Zeh echter allemaal niet, althans niet op dezelfde manier. Zij is dus zwarter dan Musil en Nietzsche, nihilistischer, strenger. Ada en Alev ondernemen zoals gezegd een soort spel met een leraar, Smutek, die daarbij ten gronde wordt gericht. Een spel om het spel, anders niets. Zij beleven nauwelijks de vreugde in het spel die bij Nietzsche werkelijk van alle pagina's afspat. Zij hebben dus ook niet Nietzsche's 'amor fati'.Toch bereiken Ada en Smutek in dat spel ook een raadselachtig soort bevrijding. Smutek bijvoorbeeld raakt baan, huis en echtgenote kwijt, en ook het geloof in zichzelf; dat alles is op een volkomen maffe manier echter ook bevrijdend. En Ada voelt zeker ook ‘iets’ voor Smutek, al is dat iets nauwelijks op normale manier te benoemen, en zeker niet met een ouwelullenterm als ‘liefde’.
Zeh pepert het de lezers 450 bladzijden goed in: onze waarden zijn niks meer dan lege platitudes, en zoeken naar de zin van het leven heeft geen enkele zin. We doen er in feite het beste aan om te zwijgen, suggereert Zeh. Elke eerlijke en nauwkeurige blik is ook een blik in de afgrond. Maar Smutek en Ada vinden in dat besef ook een eigenaardig soort rust en vluchtig geluk. Zo ook een rechter, die op briljante wijze een oordeel opbouwt dat uitmondt in ‘ik kan niet oordelen’. En zo ook Alev, alhoewel hij het spel grotendeels verliest. Bovendien is de stijl van Zeh prachtig: elke metafoor is onverwacht en juist daardoor raak, elke zin is volmaakt origineel. Ze werpt daardoor een volkomen eigen licht op de wereld: illusieloos, akelig en ijzingwekkend soms, maar ook volkomen nieuw en prachtig. Zelfs de meest alledaagse taferelen (een verlaten straat, een schoolplein, een klaslokaal) worden vreemd, bizar en dus extra interessant. En ook daardoor is dit boek, voor mij althans, bijzonder bevredigend, ondanks (of misschien juist dankzij) de ontmaskering van alle illusies en grote waarheden. Wat een boek! Wat een schrijfster!
Meldenprowisorio,
5 / 5
Zeh snijdt in Speeldrift een onderwerp aan dat mij zeer na aan het hart ligt... Sinds begin van deze eeuw, benadrukt door 9/11 en de gebeurtenissen daarna, is duidelijk dat 'we' het niet meer redden met onze 'simpele' goed en kwaad redeneringen die bv. vastgelegd zijn in allerlei religies, al dan niet voorzien van een (bovennatuurlijke) rechter die tijdens of na ons leven goede daden beloont en kwade handelingen straft. De filosofie heeft ook niet veel meer te bieden op dat gebied, nadat Nietzsche 'God' dood heeft verklaard. Waar kan nog in worden geloofd, als er niets meer is om in te geloven en zelfs dat laatste er niet meer is? Ada en Alev groeien op zonder duidelijke richtlijnen vwb goed en kwaad in een periode die doet denken aan de periode die zo uitvoerig beschreven is in De man zonder eigenschappen van Musil en De toverberg van Thomas Mann. Naar beide boeken en met name naar de eerste wordt door Zeh verwezen.
Misschien is het een troost te weten dat altruïstische handelingen onderdeel uitmaken van diverse evolutionair stabiele strategieën en dat de evolutie niet alleen maar draait om 'het recht van de sterkste'. Daar ga je aan denken op het moment dat normen en waarden lijken te verdwijnen (of in ieder geval veranderen). Maar niets is minder waar.. ja, de verhalen die ons vertellen hoe we ons dienen te gedragen verdwijnen of worden aan de kaak gesteld. Regels en wetten worden meer en meer in twijfel getrokken; de waarheid is als een vis, die eenmaal uit het water gehaald, overlijdt, maar dat betekent niet dat daarmee alle goedheid verdwijnt. Sterker nog: Nice guys finish first.Speeldrift is ook nog eens een perfect gekozen titel; zelfs de weeromstandigheden (heel veel sneeuw) werkten mee
.
Nice Guys Finish First van Richard Dawkins ((BBC Horizon 1986), deel 1
MeldenDorien66,
2 / 5
Eerlijk gezegd begrijp ik niet waarom dit boek zo hoog gewaardeerd is. Nodeloos veel filosofisch geneuzel en overdreven veel gebruik van moeilijke woorden. Tieners die praten en denken als hoogontwikkelde, hoogbegaafde volwassenen; nogal ongeloofwaardig.
Voor mij was het zwoegen om hierdoorheen te komen, lange zinnen en veel 'zijpraat' maakten dat het niet wilde opschieten. Ja, ik heb het wel uitgelezen, maar het was niet echt met plezier. Het was omdat ik wilde begrijpen wat er nou zo bijzonder is aan dit boek..
Ik heb het uit en begrijp het nog steeds niet.
Melden