Boeken
De Blikken trommel (1959) Van Günter Grass
Romans
524 pagina's
Op driejarige leeftijd weigert Oskar Matzerath te groeien, omdat de tijd waarin hij gedwongen wordt te leven - de fatale jaren van het nationaalsocialisme - hem niet bevalt. Als dwerg min of meer boven de wet gesteld observeert hij de wereld zonder taboes te erkennen. Op zijn trom slaand wandelt hij door het leven, door het Derde Rijk, door de oorlogsjaren, door het Wirtschaftswunder. Hij gaat in de zwarte handel, in de kunst, in een jazzorkest, hij wordt van moord verdacht. Wanneer de echte dader wordt gevonden vreest Oskar dat hij binnenkort ontslagen zal worden uit het rustige gekkenhuis van waaruit hij zijn levensroman schrijft. Deze even aanstootgevende als aangrijpende roman, die meesterlijk werd verfilmd, is een van de hoogtepunten uit de naoorlogse literatuur.
Uitgever: J.M. MeulenhoffISBN: 9029076186
Toegevoegd door Puk
Stem hier:
4,38 / 13 stemmen
4,38 / 13 stemmen
Reacties
dekentje,
5 / 5
Een geweldig boek vol humor en absurde, surrealistische verhalen. Oskar, een jongen die zijn geboorte al bewust meemaakt en dat ook weet na te vertellen, besluit op zijn derde niet meer te groeien. Hij heeft geen zin in allerlei onderzoeken die hij zal krijgen omdat hij niet meer groeit. Daarom besluit hij van de trap te vallen zodat dat als oorzaak van zijn groeistop kan worden beschouwd. Oskar gaat schreeuwen wanneer iemand zijn trommel wil afpakken en kan hierdoor ramen laten barsten. Een schoolcarrière ziet Oskar niet zitten en nadat hij de brillenglazen van de leerkracht heeft laten barsten, wordt dit ook niet meer van hem verwacht. Hij besluit om te leren lezen via de vrouw van de bakker, Gretchen Scheffler. Hij pakt een boek van Raspoetin en van Goethe van de boekenplank en deze worden hem herhaaldelijk voorgelezen. Het valt voor Oskar niet mee om de onwetende te spelen terwijl hij al kan lezen, en te blijven bedwateren zodat iedereen hem als een zieke blijft zien. Oskar besluit weer te gaan groeien als zijn vermoedelijke vader Matzerath sterft. Dit zijn enkele voorbeelden van absurde vertellingen, de waarheid gezien door Oskars ogen terwijl hij in een psychiatrische inrichting verblijft . Dit alles met op de achtergrond de opkomst en ondergang van het Derde Rijk. Persoonlijk speelt vooral de absurditeit van de verhalen mij erg aan. 5 duimpjes
Meldenmaria,
5 / 5
Een bijzondere leeservaring, prachtige literatuur, een surrealistisch, onthutsend maar rijk geheel, ongelofelijk knap geschreven. Je komt terecht in een bizarre maalstroom van gebeurtenissen: herinneringen, hallucinaties en fantasieën van Oskar Matzerath die bij zijn geboorte bedenkt:
‘ik behoor tot de zuigelingen met bijzonder fijn gehoor, wier geestelijke ontwikkeling reeds bij de geboorte afgesloten is en voortaan nog slechts bevestiging moet vinden’
op z’n derde verjaardag besluit niet meer te groeien om te ontkomen aan de volwassen wereld en dan door een goed afgemeten val de reden voor het uitblijven van zijn groei levert.
En Oskar ratelt maar door: dromen, associaties, gedachten het loopt allemaal door elkaar heen. Zoals in het NRC-artikel op de CU-site staat: Het foetert, rebbelt, bazelt en lalt.
Oscar geeft gelukkig aan het slot van de roman zelf een samenvatting van zijn autobiografie:
‘onder gloeilampen geboren, met opzet op driejarige leeftijd mijn groei onderbroken, trommel verkregen, glas stukgezongen, vanille geroken, in kerken gehoest, Luzie gevoerd, naar mieren gekeken, tot groei besloten, trommel begraven, naar het westen gereden, het oosten verloren, voor steenhouwer geleerd en model gestaan, terug naar de trommel en beton bezichtigd, geld verdiend en de vinger bewaard, de vinger weggegeven en lachend gevlucht, omhooggegaan, gearresteerd, veroordeeld, opgesloten, binnenkort vrijgesproken vier ik vandaag mijn dertigste verjaardag en ben nog steeds bang voor de zwarte heks – Amen’
Er zijn heel wat onvergetelijke personages: de Kasjoebische grootmoeder met haar vier rokken, de speelgoedhandelaar Sigismund Markus, meester Bebra en zijn fronttheater, Maria en het lievevrouwenbedstro bruispoeder, de Stoffersbende.
Als ook onvergetelijke, soms ook gruwelijke scenes: Oskar die zijn stem gebruikt als middel tot zelfverdediging, die leert lezen met behulp van een rijkelijk geïllustreerd boek over Raspoetin en de vrouwen (!) en een boek over zielsverwantschappen van Goethe. Van deze 2 boeken waar hij bladzijdes uit scheurt, maakt hij een ongebonden boek wat hij de rest van zijn leven met zich meeneemt! Oskars poging om in de Heilige-Hartkerk Jezus aan het trommelen te krijgen. De Duitse aanval op het Poolse postkantoor met het bizarre kaartspel met een halfdode conciërge, het verhaal over Herbert en het gevaarlijke boegbeeld Niobe, de absurde Uienkelder in Düsseldorf, Oscars obsessie met verpleegsters. En zo kan ik nog een hele pagina doorgaan!
En daaroverheen steeds de schaduw van het opkomende nazisme, de Kristallnacht, de aanval op Danzig, de oprukkende oorlog. Er gebeuren afschuwelijke dingen maar Oskar bekijkt het allemaal van een afstand, registreert, het doet hem niet veel. Hij is met zichzelf en zijn directe omgeving (z’n moeder Agnes, zijn vermoedelijke vader Jan, Alfred Matzerath) bezig. En met z’n trommel natuurlijk.
Oskar wekt allerlei emoties op, afschuw, medelijden, verbijstering en ook wel ontroering. En je vraagt je voortdurend af, hoe betrouwbaar is zijn verhaal?? Waardoor je zelf regelmatig in verwarring raakt, kortom een veeleisend boek maar zekere een aanrader voor als je dat niet erg vindt.
Meldensini,
5 / 5
Tamelijk overweldigend, deze klassieker van Gunter Grass. Een barok vertelfeest, een stroom van fantasievolle en barokke verhalen, een diarree van groteske vertelkunst, een vloedgolf tegelijk ook van epische energie. Alles wordt verteld door Oskar, die op zijn derde levensjaar gewoon bewust weigert te groeien, omdat hij uit pure afkeer de wereld van de volwassenen weigert. Vanuit dat opstandige en vervreemdende outsiderperspectief rebbelt, ratelt en associeert hij over de tweede wereldoorlog en het ‘Wirtschaftswunder’ erna. Daarbij trapt hij heftig tegen alle heilige huisjes: zijn verhalen zijn steeds volkomen amoreel, en het licht dat hij werpt op het Duitsland tijdens en na WO II is daardoor ook nu nog verfrissend origineel en dubbelzinnig.
Mooi dubbelzinnig is ook de afkomst van Oskar. Zijn grootmoeder is Kasjoebische, dus lid van een volk dat noch helemaal Pools en noch helemaal Duits is. Zijn ene mogelijke vader is een Pool die nogal halfhartig voor de Poolse zaak vecht, zijn andere mogelijke vader is een halfslachtig Nazistische Duitser, meer een conformist dan een overtuigde Hitler-aanhanger. Veel van de verhalen spelen in het half-Poolse, half-Duitse Dantzig. De trommel waarop Oskar steeds ontregelend roffelt heeft de kleuren van de Poolse vlag, en met die trommel roept Oskar Poolse huzaren op, maar ook legendarische familiegeschiedenissen, Nazistische taferelen, alsook totale ontregeling van die Nazistische taferelen. Althans, dat is wat Oskar ons VERTELT, maar we weten vanaf blz. 1 dat hij in een inrichting verblijft. Naar de maatstaven van de maatschappij is hij dus ‘gestoord’, en hooglijk onbetrouwbaar. Maar ja, ook dat is weer dubbelzinnig, want die gestoordheid is deels een bewuste keuze: zoals hij eerst weigert te groeien en zijn kindertrommel op te geven (en ook zwelgt in de alternatieve fantasiewerelden die hij letterlijk kan ‘optrommelen’), zo weigert Oskar later uit zijn ziekbed te komen en een 'betrouwbaar lid' van onze samenleving te worden. Allemaal omdat hij de schurft heeft aan de volgens hem totaal hypocriete wereld der volwassenen. Iets wat hij niet eens beargumenteert (beargumenteren is voor burgermannen): hij is rebels uit pure lust tot rebellie.
De koortsachtig fabulerende vertelwijze van Oskar past daarbij: steeds slaat hij weer associatieve zijpaden in en doorbreekt hij daarmee onze verwachtingen, steeds lacht hij honend om al onze conventies, inclusief onze conventies m.b.t. een normaal verhaal. Hij let totaal niet op zogenaamde hoofdzaken, en op zogenaamde bijzaken juist des te meer. Bovendien fabuleert hij er gewoon op los, vaak op barokke wijze, en het interesseert hem geen barst of wij hem nu geloven of niet. Oskar is een provocateur, een eeuwige puber, een opstandeling. Maar Oskar is niet zonder meer een held: hij is een even onsympathieke als soms ook ontroerende figuur. Ten eerste is hij vaak volkomen amoreel, tot op het gewetenloze af. Bovendien wordt hij niet alleen door opstandigheid gedreven, maar ook door angst en vergeefs liefdesgevoel. Dat liefdesgevoel is weer even buitenissig (voor andere dwergen, voor verpleegsters, voor de naar ranzige boter geurende geborgenheid onder de rokken van zijn grootmoeder) als invoelbaar. Grass kiest dus bewust voor totale dubbelzinnigheid, en vermijdt daarmee elk cliché, ook het cliché van ‘de sympathieke en non-conformistische held’. Hij preekt niet, oordeelt niet, maar vertelt een tegendraads verhaal waarin elk moreel oordeel wordt opgeschort. Een dergelijke opstandigheid tegen alles en iedereen bevalt mij uitstekend, moet ik zeggen. Ik heb mij daarom met deze klassieker bijzonder goed vermaakt.
Melden